Aandacht voor lezen in het mbo: zo pakt Noordhoff het aan

Evidence-informed didactiek als uitgangspunt

Annemarie Roukens is didactisch domein expert (DDE) bij Noordhoff. Samen met twee collega’s ondersteunt zij ontwikkelteams bij het maken van leermiddelen die gebaseerd zijn op evidence informed didactiek. Dat betekent dat wetenschappelijke inzichten over hoe leren werkt, worden ingezet in lesmaterialen voor de onderwijspraktijk, zo ook m.b.t. leesvaardigheid.

Daarom is in alle leermiddelen aandacht voor lezen, onder andere door:

• het aanbieden van goed geschreven teksten met duidelijke tekststructuren, waarbij de opdrachten aansluiten op de tekst;
• waar mogelijk gebruik te maken van rijke, authentieke teksten;
• leerlingen en studenten veel kansen te bieden om hun woordenschat uit te breiden.

Met deze aanpak sluit Noordhoff zoveel mogelijk aan bij het recent gepubliceerde Kwaliteitskader Leermiddelen Nederlands, van de Kennistafel Effectief Leesonderwijs. 

Tessa Jansen is Learning Solutions Expert mbo bij Noordhoff en verantwoordelijk voor de methoden NU Nederlands en NU Burgerschap. Zij is veel in gesprek met mbo-docenten om te horen hoe methodes in de praktijk worden gebruikt, welke behoeften er zijn en welke ontwikkelingen spelen binnen het onderwijs, zoals nieuwe taaleisen, burgerschapseisen en ontwikkelingen rond AI, lezen en NT2. 

In de nieuwste editie van NU Burgerschap zijn daarom expliciete verbindingen gelegd met taal. Zo bevat de methode tips om burgerschapsopdrachten te combineren met Nederlands, bijvoorbeeld bij discussiëren of argumenteren. De teksten zijn bewust niet geschreven in vereenvoudigde taal, omdat het lezen van rijke teksten juist bijdraagt aan kennisopbouw. Tegelijk wordt extra gelet op een heldere structuur, logische signaalwoorden en veel voorbeelden om de leesbaarheid te ondersteunen. 

Taal is van iedereen

Lezen en taal zijn bij Noordhoff nadrukkelijk niet alleen het domein van de taaldocent. Door taal structureel te verweven in andere vakken, zoals burgerschap, wordt lezen onderdeel van het hele curriculum. 

Ook fictie speelt daarbij een rol. Voor het vak burgerschap is bijvoorbeeld een speciale Lijsters-selectie samengesteld, waardoor samenwerking tussen docenten Nederlands en burgerschap mogelijk wordt. Het lezen van fictie draagt bij aan kritisch denken en perspectiefwisseling, vaardigheden die in meerdere vakken van belang zijn.. 

Al meer dan dertig jaar geeft Noordhoff Lijsters uit, met als doel leerlingen en studenten veel leeskilometers te laten maken. De titels worden geselecteerd door een team met expertise in jeugdliteratuur, young adult en klassieke literatuur. Daarbij wordt gekeken naar literaire kwaliteit, diversiteit in auteurs en personages, maatschappelijke thema’s, herkenbaarheid en waarde.  

Ondersteuning voor verschillende taalniveaus en achtergronden 

Voor studenten die moeite hebben met lezen in het Nederlands, bijvoorbeeld NT2-studenten, is binnen de methode NU Nederlands de online module Naar 1F/2F beschikbaar. Daarnaast bevat de digitale leeromgeving een vertaalfunctionaliteit en veel taalsteun. 

Moeilijke woorden worden niet vermeden, maar wel ondersteund. In teksten zijn woordenlijsten opgenomen en in de digitale omgeving zijn moeilijke woorden gemarkeerd, zodat studenten met een definitie geholpen worden.  

Leesmotivatie: kansen en uitdagingen 

In het mbo ervaren docenten dezelfde uitdagingen: beperkte tijd, een korte concentratieboog en afleiding door sociale media. Tegelijkertijd zijn er ook veel positieve initiatieven, zoals de Bibliotheek op School, activiteiten van Stichting Lezen en scholen die bewust tijd vrijmaken voor vrij lezen. 

Volgens Noordhoff draagt het maken van veel leeskilometers bij aan leesplezier: beter kunnen lezen vergroot het plezier in lezen. Daarbij helpt het als studenten zelf kunnen kiezen wat ze lezen en als docenten boeken kunnen aanbevelen die aansluiten bij hun interesses. Ook samen lezen en werken met verwerkingsmateriaal, bijvoorbeeld bij Lijsters voor het mbo, kan de motivatie vergroten. 

Lezen een vaste plek geven 

Het blijft belangrijk om de relevantie van lezen te blijven uitleggen en lezen structureel onderdeel te maken van alle vakken. Lezen is immers al overal aanwezig in het onderwijs – bij elk vak wordt gelezen. 

Met de visie Lezen = Leren, de checklist ‘Effectieve didactiek’ én een breed aanbod aan teksten en ondersteunend materiaal blijft Noordhoff scholen en docenten ondersteunen om leesvaardigheid en leesplezier in het mbo een stevige plek te geven.